CoÄŸrafi Konumu : Ä°lçenin yüzölçümü 2456 km karedir. Zara’nın kuzey bölümü Kara Bölgesine girmekle beraber genellikle toprakları Kızılırmak havzasındadır . Kızılırmak’ın geçtiÄŸi ve aynı yönde uzanmış geniÅŸ ve ovamsı bir vadi; Kızılırmak vadisi içerisinde kalan ilçe merkezinde yükseklik 1350 m. olduÄŸu halde bu havza dışında ortalama yükseklikler 2000-2500 m. civarındadır. Karadeniz bölgesinin ikinci sıradaÄŸları Zara sınırları içerisine girerler. Kuzey yönünde Karaçam, Tekeli (2621 m.) Beydağı (2792 m.), Gürlevik Dağı (2676m.)
Yılanlı (2200 m.) ve Karababa Dağlarıyla çevrilidir.
İlçenin Tarihçesi : Yapılan son araştırmalara göre ilçe ve çevresinde ilk olarak neolitik dönemde yerleşildiği sanılmaktadır. Zara- Hafik arasında höyük de yapılan kazıda neolitik dönem özellikleri gösteren çakmak taşından minik uçlar, el değirmeni taşları ve hayvan kemikleri gibi buluntular çıkmıştır.
Zara 1888 Devlet salnamesine göre Kanuni Sultan Süleyman’ın 1539 yılında bir fermanla Koçgiri AÅŸiretinin yerleÅŸtirildiÄŸi 1836 yılında Koçgiri adıyla nahiye , 1886 yılında kaza olmuÅŸtur. O yıllarda Zara’da biri orta öğretim okulu almak üzere 40 öğrencili Rüştiye ile toplam 16 okul bulunmaktaydı.
Erzurum Kongresine Zara Recep Efendiyi temsilci olarak göndermiÅŸ; Atatürk 2 Eylül 1919′da Erzurum’dan Sivas’a geçerken Zara’ya uÄŸramıştır.
Milli Mücadele esnasındaki önemli olaylardan birisi de Koçgiri ayaklanması idi. O zamanlara Zara’ya baÄŸlı Ä°mranlı’da nahiye müdürü Haydar Beyin Kuruçay Kazası kaymakamlığına iliÅŸkin talebinin reddedilmesi üzerine baÅŸlayan ayaklanma 6 Mart-17 Haziran 1921 tarihleri arasında meydana gelmiÅŸ olup olay büyümeden sona ermiÅŸ, bölgede Nurattin PaÅŸa komutasında sıkı yönetim ilan edilmiÅŸ, TBMM’nin kendi içinden seçtiÄŸi bir kurul yerinde incelemeler yapmak üzere Kasım 1921′de Zara’ya gönderilmiÅŸtir.
Atatürk, eÅŸi Latife Hanım ve beraberinde bir heyetle birlikte Sivas’tan Erzincan’a giderken 28 Eylül 1924′te Zara’ya uÄŸramıştır. Buradaki istirahatleri esnasında Latife Hanım yörede çocuk doÄŸum ve bakım adetleriyle ilgili olarak çevresindekilere sorular sormuÅŸ bunun üzerine getirilen mahalli ebelerden birisi konu hakkında bilgi vermiÅŸtir. Bu seyahatin dönüşünde Atatürk ve beraberindekiler Åžebinkarahisar’dan Sivas’a giderken 12 Ekim 1924 günü tekrar Zara’ya uÄŸramıştır.
Tarihi DeÄŸerleri :
Şehitlik : 39. piyade alayı, talimgah birliği askerlerinden 1915 yılında başlayan salgın hastalığın önü alınamamış ve çok sayıda asker cephede bu nedenle ölmüştür. Bu nedenle aynı yılda herbiri 50-60 cenaze alan büyük toplu mezarlar yapılarak Zara Şehitliği kurulmuştur. Aynı yıl bir anıt yapımına başlanmış, büyük sanat değerine sahip bu anıt 1917 yılında tamamen bitirilmiştir.1939 depreminde hasar gören ve 1974 yılında tamamen yıktırılan bu anıtın yerine sembol olarak dikdörtgen şeklinde bir anıt yapılmıştır.1987 yılında ise aslına benzer bir anıt yapılmaktadır.
Çarşı Camii : Kuzey-güney doÄŸrultuda, dikdörtgen planlıdır. Asıl ibadet alanı içerisinde dört sütun üzerine kubbe ile dikey eksenlerinde uzun kubbe ve çapraz eksenlerinde oval kubbeyle örtülü Sahınlar yer almaktadır. Kuzeybatı köşesinde çift ÅŸerefeli, kesme taÅŸ örgülü minare yer alır. Minare kaidesinde minareyi Zaralı Zade Lütfullah’ın 1809 yılında yaptırdığı yazılıdır.
Åžeyh Merzuban türbesi : Zara’nın güneyinde Tekke köyü giriÅŸindedir. Kapı üzerindeki kitabeye göre 1528 yılında Åžeyh Merzuban adına yaptırılmıştır. Sekizgen gövdeli üzeri kubbeyle örtülüdür. KuzeydoÄŸuya sonradan bir eyvan ilave edilmiÅŸtir. Kubbe üzeri pramidal sivri külaha ve çinko malzeme ile kaplanmıştır. Türbe içerisinde bir sanduka ve güneyde mihrap niÅŸi yer alır. Alçı malzeme ile yapılmış yaldız boyalı ay yıldız ve kıvrım motifleri sonradan yapılmıştır. Türbe içinde iki kitabe vardır. Birinci kitabe 1792 tarihli olup, Åžeyh Ä°brahim ve Åžeyh Mehmet efendiler tarafından,1889 tarihli ikinci kitabede ise Åžeyh Osman, Åžeyh Mehmet, Åžeyh Ä°brahim ve Åžeyh Mahmut Efendiler tarafından tekrar tamir edildiÄŸi yazılıdır.
Şeyh İbrahim El Aziz Camii : Büyük bir ihtimalle türbe içerisinde tamir kitabesinde ismi geçen Şeyh İbrahim tarafından 18. yüzyıl sonlarında yaptırılmış olmalıdır. Kuzey-güney doğrultuda, dikdörtgen planlı ve kırma çatılıdır.
Demiryurt Köyü Camii : Ası1 ibadet alanındaki ahÅŸap direklerden birinin üzerinde “Said AÄŸa 1332 (1914) diÄŸerinde ise 1916 tarihi yazılmıştır. Kuzey-güney doÄŸrultuda dikdörtgen planlı ve üç sahanlıdır. Tavan ve kadınlar mahfili’de ahÅŸap üzeri ajur tekniÄŸi ile yapılmış süslemeler vardır.
Acısu Köprüsü : Zara-Tekke köyüne girerken Acısu çayı üzerinde iki gözlü ve yuvarlak kemerlidir. Genç Osmanlılar dönemine ait olduğu sanılmaktadır.
Demiryurt MaÄŸaraları : Sivas-Erzurum karayolunun 55. km.’sinde E-23 uluslararası karayoluna 1 km. kadar yakınında bulunmaktadır. Kızılırmak’ın her iki tarafına bakıldığında sayılan kırk-elliyi bulan kaya MaÄŸaraları dikkati çekmektedir.